Wereldbeelden

Al wie interesse toont in het brede begrip economie, weet dat economen in de eerste plaats systeemdenkers zijn. Termen zoals praxeologie en katallaktiek zitten als van nature in hun bloed, denken en handelen. Het zegt zoveel dan dat mensen kunnen groeien en evolutie continu werkzaam is.

Oppervlakte en diepte

Nader onderzoek biedt ons meer inzicht in deze bijzondere dynamieken, zo is de behoeftepiramide van Maslow alvast een populaire benchmark. Veel anderen verwijzen naar hetzelfde proces, in dit artikel hoe Beck & Cowan de verschillende wereldbeelden indelen. Beck & Cowan noemen de verschillende wereldbeelden ‘memen‘ die ze gemakshalve een kleur geven, we beperken ons tot de zogeheten ‘onderhoudsniveaus’. Een beeld schets ons alvast een rudimentaire context.

1. Archaïsch-instinctief (beige)

Het niveau van de elementaire overleving, de prioriteit ligt bij voedsel, water, warmte, seks en veiligheid. Gebruikt gewoonten en instincten alleen om te overleven. Het onderscheidende zelf is nog nauwelijks ontwaakt en aanwezig. Gaat overlevingsrelaties aan om het leven in stand te houden. Wordt aangetroffen in de eerste menselijke samenlevingen, pasgeboren baby’s, seniele ouderen en Alzheimerpatiënten in een gevorderd stadium, dakloze psychiatrische patiënten, hongerende massa’s, mensen die lijden aan posttraumatische stresstoornis. (geschat op 0.1 % van de bevolking, nooit in machtsposities)

2. Magisch-animistisch (paars)

Het denken is animistisch, de aarde wordt bevolkt door – goed en slecht – magische geesten die met hun bezweringen geluk en ongeluk kunnen brengen en zo de loop der gebeurtenissen bepalen, vormt etnische stammen. De geesten leven in voorouders en houden de stam bij elkaar. Verwantschap en afstamming zijn bepalend voor politieke banden. Wordt aangetroffen in geloof in voodoo en vervloekingformules, bloedbroederschap, oude vetes, geluk brengende amuletten, familieriten, magisch etnische opvattingen en bijgeloof. Sterk aanwezig in derdewereldlanden, bendes, sportteams en de ‘stamcultuur’ van bedrijven (geschat op10 % van de bevolking, 1 % van de macht)

3. Machtsgoden (rood)

Eerste manifestatie van een zelf dat zich onderscheidt van de stam, sterk, impulsief, egocentrisch en heldhaftig. Mythische geesten, draken, wilde beesten en machtige mensen. Feodale heren beschermen hun onderdanen in ruil voor gehoorzaamheid en arbeid. De grondslag van feodale rijken – macht en uiterlijk vertoon. De wereld is een oerwoud vol bedreigingen en roofdieren. Overmeestert, is te slim af en domineert, geniet volop van zichzelf zonder spijt en gewetensbezwaren. Wordt aangetroffen in de opstandigheid van peuters tussen twee en drie jaar, rebellerende pubers, de mentaliteit van het bedreigde grensgebied, feodale koninkrijken, epische helden, James Bond, boosdoeners, gelukzoekers, het ongeremde leven van rockzangers, Attila de Hun, Lord of the Flies. (geschat op 20 % van de bevolking, 5 % van de macht)

4. Conformistische regels (blauw)

Het leven heeft betekenis, richting en doel, resultaten worden bepaald door een almachtige Ander of Orde. Deze gewettigde Orde legt een gedragscode op die gebaseerd is op onveranderlijke principes van ‘goed’ en ‘kwaad’. Gehoorzaamheid aan de code levert beloningen op voor hen die loyaal zijn. De grondslag van oude naties, starre maatschappelijke hiërarchie, paternalistisch, er is maar één weg en maar één juiste visie op de dingen. Handhaving van het rechtmatig gezag, impulsiviteit wordt in bedwang gehouden door schuldgevoel. Wordt aangetroffen in puriteins Amerika, confucianistisch China, Dickensiaans Engeland, de discipline van Singapore, de code van eer en ridderlijkheid, liefdadigheid, islamitisch fundamentalisme, padvinderij, de ‘moral majority’, patriottisme. (geschat op 40 % van de bevolking, 30 % van de macht)

5. Wetenschappelijk presteren (oranje)

In deze golf ‘ontsnapt’ het zelf aan de ‘kuddegeest’ van blauw en gaat op zoek naar waarheid en betekenis in individualistische termen – hypothetisch deductief, experimenteel, objectief, mechanistisch, operationeel – ‘wetenschappelijk’ in de typische zin van het woord. De wereld is een rationele en goed gesmeerde machine met natuurwetten die doorzien, beheerst en voor eigen doeleinden gemanipuleerd kunnen worden. Sterk prestatiegericht, vooral om materieel voordeel te halen. De wereld is een schaakbord waarop de winnaar zijn positie ten opzichte van de verliezer versterkt. Grondslag van de corporatieve staatsvorm. Wordt aangetroffen in de Verlichting, Atlas Shrugged van Ayn Rand, Wall Street, de Rivièra, opkomende middenklassen overal ter wereld, de mode industrie, jacht op trofeeën, kolonialisme, de Koude oorlog, materialisme, liberaal eigenbelang (geschat op 20 % van de bevolking, 50 % van de macht).

6. Het sensitieve zelf (groen)

Eerlijke verdeling van geld en goederen, menselijke relaties, milieubewustzijn, netwerken. Het menselijk denken moet worden bevrijd van hebzucht, dogmatiek en verdeeldheid, kil rationalisme maakt plaats voor gevoeligheid en verantwoordelijkheidsbesef, koestering van de aarde, Gaia, leven. Tegen hiërarchieën, gaat laterale relaties aan. Nadruk op dialoog en relaties, grondslag van collectieve gemeenschappen. Komt tot beslissingen door verzoening en consensus (keerzijde is eindeloos praten en een onvermogen besluiten te nemen). Wordt aangetroffen in diepgaand ecologisch inzicht, postmodernisme, Nederlands idealisme, Rogeriaanse psychotherapie, Canadese gezondheidszorg, humanistische psychologie, bevrijdingstheologie, Wereldraad van Kerken, Greenpeace, bewegingen voor de rechten van dieren, ecofeminisme, postkolonialisme, politiek correct gedrag, bewegingen die streven naar grotere verscheidenheid, mensenrechtenbewegingen, ecopsychologie. (geschat op 10 % van de bevolking, 15 % van de macht)

Interactie, groei en blindstaren

Het risico bestaat dat we ‘vastroesten’ op een bepaald niveau, we willen misschien verder maar de dominantie van een bepaalde groep belemmert deze ontwikkeling. Een goed voorbeeld is het streven naar steeds meer materiële welvaart, dit is adviseerbaar op een bepaald niveau maar de slinger kan ook doorslaan. Op dat moment krijgen we te maken met een pathologie of dogma, we denken er niet meer over na en hollen mens en milieu steeds verder uit.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s