Evenwicht onder stroom

Soms zegt men dat één van de grootste problemen in de Westerse samenleving de kloof tussen arm en rijk is, dit is niet onwaar. Echter, dit is een ‘Westerse’ manier om ernaar te kijken, louter gekwantificeerd als de inkomenskloof. En hoe alarmerend die kloof ook is, er is nog een zorgwekkender kloof nl. de innerlijke kloof, een cultuurkloof, een kloof in bewustzijn, een kloof in de diepte. Als het zwaartepunt van een samenleving meer en meer verschuift, als steeds meer mensen overgaan van egocentrisch naar etnocentrisch en wereldcentrisch (of hoger), dan plaatst dit een zware last op de samenleving om die mensen ‘verticaal’ te integreren op verschillende diepten in hun eigen ontwikkeling. En hoe dieper het zwaartepunt van een cultuur ligt, des te groter is de noodzaak en de last van deze verticale integratie.

Geen garantie

Zoals altijd maakt het nieuwe en hogere zwaartepunt de beschikbaarheid van de hogere of diepere structuren voor individuele burgers mogelijk, maar garandeert het die NIET. Naarmate het zwaartepunt van een maatschappij verschuift, zijn er mensen die kunnen achterblijven, gemarginaliseerd, uitgesloten van hun eigen ontwikkeling, benadeeld op de meest gruwelijke wijze, namelijk in hun innerlijke bewustzijn, waarde en betekenis. Dit schept een interne spanning in de cultuur die verwoestend kan zijn. De kans op een cultuur- of bewustzijnskloof wordt groter bij iedere nieuwe culturele transformatie. Omdat in het ‘Westen’ geen diepte wordt erkend, kunnen we geen zicht krijgen op de dieptekloof, de cultuurkloof, de bewustzijnskloof, die daardoor de ontwikkelde en ‘beschaafde’ landen zal blijven teisteren totdat dit meest cruciale probleem eerst erkend wordt, en vervolgens in een kader gezet wordt op manieren die ons in staat stellen ermee te leren omgaan.

Spanningsvelden

Deze generaliserende oriëntatie van de hand van Ken Wilber laat ons weten dat we als individu deelachtig zijn aan een evolutionair levensspel met tal van spanningsvelden en groeimogelijkheden, zowel horizontaal als verticaal. In horizontale zin participeren we in een tijdruimtelijk spel alsof het een theaterstuk betreft, tegelijkertijd kunnen we ook verticaal groeien om steeds meer inzicht in het spel te verwerven. Deze persoonlijke groeistadia worden door verschillende auteurs in verschillende termen omschreven, soms partieel, soms volledig. Enkel hierdoor kan al veel begripsverwarring ontstaan, net zoals een immens aantal afwijkingen voorkomen waardoor sierlijke eenvoud omgevormd wordt tot een haast ondoorgrondelijke complexiteit. Als vingerwijzing houden we het weerspiegelende beeld dan ook zo eenvoudig mogelijk, hierin onderscheiden we drie niveaus die voor iedereen bevattelijk zijn.

Worsteling

Dit integrale groeiproces komt met een aantal spanningsvelden, scharnierpunten, scheeftrekkingen en conflictsituaties als ware het leven een ‘worsteling’ dat zich afspeelt in een arena van tijd en ruimte. Als we het menselijke groeipotentieel centraal stellen dan kunnen we echter wel een ‘rode draad’ herkennen, een proces van vallen en opstaan maar niettemin met duidelijk te onderscheiden groeistadia. De vakliteratuur laat hierover geen twijfel bestaan, de paradox wil echter dat – net omwille van deze groeiprocessen – hier niet altijd een consensus over bestaat. Tegelijkertijd wordt hiermee bevestigd dat we de mens in het verhaal niet als dusdanig (h)erkennen met alle gevolgen van dien. Veel vaker zijn we ons niet bewust dat deze groeidynamieken werkzaam zijn in onze samenleving, aangezien mensen continu interageren kan dit leiden tot spanningsvelden zonder degelijk begrip van hoe deze nu tot stand komen. Kennisdeling is dan een eerste en raadzame stap, praktijkervaring een andere.

Ieder voor zich

Ten individuele titel kunnen we verschillende stadia doorlopen, hierin competent worden om dan de stap te wagen naar een volgend niveau. Het is een ‘ieder voor zich’ proces met alle vreugden en pijnen die bij een dergelijke ontwikkeling horen. Net omwille van dit universele groeiproces (van geboorte naar volwassenheid) ontstaat er een geheel waarin elke hoedanigheid zich simultaan manifesteert, net zoals systemen en mensen kunnen gemanipuleerd worden naargelang de graad van ‘volwassenheid’ van een dominante groep in machtsposities. Anders gezegd, vandaag leven we met zeven miljard mensen die een bijdrage leveren tot het geheel, ieder op zich met behoeften en een groeipotentieel dat wel/niet gunstig gestemd wordt door de omgeving waarin men leeft. Sterk vereenvoudigd kunnen we dit dynamische proces in een beeld vangen, het decor wijzigt naarmate de evolutie vordert waarin de mens z’n ‘ding’ doet, kan groeien maar ook hervallen.

Klimmen en/of dalen

Op deze manier komen we tot een ‘klimmer-daler’ perspectief, elk individu zit – bewust of onbewust – op een bepaald niveau maar heeft niet altijd weet van de nakende groeifasen en derhalve als ‘klimmend’ te beschouwen. Voor ‘dalers’ geldt andersom, zij kunnen terug ‘inzakken’ om het volledige groeiproces te faciliteren, door de vele schakeringen is dit eerder een rommelig proces dat maar al te vaak leidt tot onbegrip en meningsverschil. Zo zal egocentrisme het eigen belang voorop stellen, etnocentrisme het groepsbelang en wereldcentrisme doet een poging om het welzijn van alle hoedanigheden te faciliteren. Egocentrisme op latere leeftijd laat zich doorgaans gelden door geld, bezit en macht, wereldcentrisme richt zich op co-creatieve kracht en daarom onvergelijkbaar anders, etnocentrisme ‘zweeft’ hiertussen maar kan ook leiden tot etnische zuiveringen. Het leven wordt hierdoor als een vat vol potenties waarin we het redelijke evenwicht trachten te bewaren.

Strategoprofiel

In werkelijkheid is het ‘geen leerling, geen meester’ principe hierop van toepassing, dit wil echter niet zeggen dat de leerling/meester niet kan vastroesten of weerbarstig kan zijn. Elk individu doorloopt dit proces binnen een culturele context, hierdoor ontstaat een culturele conditionering of groepsbelang die niet zelden in contrast staat met een andere culturele conditionering of maatschappelijke ideologie. Het totaal van alle aspiraties en bijhorende strategieën noemen we het ‘strategoprofiel’, zich uitend in een zogeheten ‘Nash-evenwicht‘. Het Nash-evenwicht is een evenwicht waarbij het voor geen enkele partij voordelig is om er van af te wijken als de andere partijen dat ook niet doen, op deze manier wordt het mogelijk dat tegenstrijdige belangen elkaar in stand houden en zodoende niet tot een ineenstorting of oorlog leiden. Dit kunnen we weerspiegelen in een beeld, verschillende stuwkrachten werken tegengesteld en dat zet het volledige systeem onder een ongezonde spanning, doch is het totaal in evenwicht.

Domino

Naargelang het geval kan een dergelijke situatie finaal onhoudbaar worden, een afwijkende actie van slechts één partij kan het evenwicht dermate verstoren waardoor een minder aangename domino ontstaat. Ter preventie van dergelijke doemscenario’s wordt het dan ook kunst om neutraliserende elementen toe te voegen aan het maatschappelijke besluitvormingsproces, het vinden van dergelijke ‘attractors’ is een kwestie van onderzoek waardoor – in het beste geval – het gecreëerde spanningsveld overstegen kan worden. Anders gezegd, in een ideaal scenario heeft een dergelijk element ook een transformerende werking, het Nash-evenwicht – dat bestaat uit tegenstrijdige belangen – kan dan omgevormd worden tot een wederzijds belang waardoor de maatschappelijke spanning vreedzaam ‘doorprikt’ kan worden. Een dergelijk scenario vereist het bijstellen van doelstellingen en de synchronisatie van strategieën, dit is – ondanks de prangende noodzaak – makkelijker gezegd dan gedaan.

Reverse Engineering

Het menselijke aspect staat ook hier centraal, elk systeem kan namelijk gekaapt worden voor ego- of etnocentrische doeleinden en leiden tot absurde scheeftrekkingen. Verworven machtsposities, wederzijdse afschrikmiddelen en andere complotachtige constructies kunnen dit proces belemmeren, doch is dit niet los te zien van elkaar wanneer we het ‘algemeen belang’ centraal stellen. Voor het vinden van neutralisators is ‘Reverse Engineering‘ een geschikte onderzoeksmethode, hiermee gaan we terug in de tijd om (1) anomalieën op het spoor te komen en (2) deze te herstellen opdat een doorbraak geïnduceerd kan worden. Deze onderzoeksmethode kunnen we in een beeld vangen, het is een dialectiek van deel en geheel waarin het kleinste detail belangrijk kan zijn. Of zo men zegt, het zit in kleine dingen.

Omgekeerde logica

Niet onbelangrijk, als een beslissing in een ver verleden kan leiden tot een bepaalde conditionering met bijhorend spanningsveld in het heden dan geldt dat evenzeer voor het herstel daarvan, dit wil zeggen dat ‘plots’ een totaal ander wereldbeeld zich kan ontvouwen. Dit wereldbeeld is onvergelijkbaar anders dan het hedendaagse, het is als een nieuwe realiteit waarin – voorheen strijdende – partijen tot verzoening kunnen komen, dit als een potentie die geen garantie op succes biedt. Dit is wat begrepen kan worden onder het begrip ‘overkoepelende waarheid‘, het ontbreekt dan niet aan oplossingen dan wel verloopt het realiseren van een consensus hierover uiterst moeizaam. Binnen deze context geldt: iets is ‘waar’ als het onze belangen dient, iets is ‘onwaar’ als het onze belangen niet dient. In- of vanuit een overkoepelende waarheid wordt het algemene belang gediend, niet enkel het eigen- of groepsbelang waardoor een heel andere dynamiek op gang kan getrokken worden.

Gerommel in de marge

Voor velen zal deze materie misschien als ‘geneuzel’ overkomen, een soort van gerommel in de marge waarvan de relevantie geheel onduidelijk is. Dit is op zich niet onbegrijpelijk maar het zou – voor wie deze mening toegedaan is – wel eens een schromelijke vergissing kunnen blijken, dit is een kwestie van aandacht, de bereidheid tot nader onderzoek en bewustwording. Door gebrek aan aandacht lopen we het risico om meegesleurd te worden in de strijd van alle dag, net dat wat de anomalieën tot stand brengen en verschillende reacties uitlokt. Debatten verzanden daarom vaak in steeds meer van hetzelfde zonder échte doorbraak, wat rest is een chaotische brij van meningen en strategieën. Ook deze ‘waan van de dag’ kunnen we in een beeld vangen, het is dan chaos zonder dat neutraliserende remedies aandacht krijgen.

Incubatie

Bizar genoeg heeft iedereen wel ‘een’ oplossing maar het ontbreekt aan eensgezindheid, op deze manier wordt elk goedbedoelde poging – zelfs zonder degelijk begrip – in de kiem gesmoord. Dit alles wekt op z’n minst een gevoel van onbehagen waardoor maar al te vaak gekozen wordt voor het eigen belang, dit in volledige tegenstelling tot een visieverruimend wereldcentrisme waarin verzoening gevonden kan worden. ‘Ongekend is onbemind’ is hierop van toepassing, neutraliserende elementen zijn in kwalitatief opzicht vaak ‘anders’ dan de verschijnselen waaruit ze voortkomen en gaan – zo vaak nogal stereotiep en zonder meer wordt gezegd – ‘boven het petje’. Dit wil zeggen dat een incubatieperiode in rekening dient gebracht te worden, dit is de tijd noodzakelijk om beproefde overtuigingen los te laten en te vervangen door nieuwe concepten en afspraken waardoor het sociale innovatief ‘onder het petje’ komt. In een geldgedreven wereld zoals de onze mag het duidelijk zijn dat doorbraken ook binnen deze context te vinden zijn, niet zozeer omwille van het geld maar om menselijke groei te faciliteren, een kwestie van normen, waarden en ethiek.

Reverse Debt System

Mits toepassing van Reverse Engineering komen we inderdaad vrij snel op het spoor van een aantal anomalieën, terzelfdertijd worden we geconfronteerd met een reeks platitudes die diep ingeburgerd zitten en zich niet zomaar gewonnen geven. Het courante systeem is hier debet aan, op deze manier komen we tot de onthutsende – doch nuchtere – waarneming dat kapitale denkfouten het systeem – vrijwel onbewust hiervan – automatisch laten voortleven. Anders gezegd, het vinden van oplossingen mag dan misschien geen probleem zijn, toch kan de meerderheidsgedachte ertoe leiden dat ze op een verkeerde manier geïnterpreteerd worden en naast zich neergelegd worden. Vervolgens zoeken we verder – zo pretenderen we toch – naar oplossingen. Dit lijkt paradoxaal maar niet onverklaarbaar, deze theorie of stelling wordt manifest inzichtelijk gemaakt wanneer we het Reverse Debt System toevoegen aan het maatschappelijke debat.

Milde overreding

Zoals altijd kunnen meningen verdeeld zijn, in het geval van het Reverse Debt System ligt de zaak iets anders. Maar al te vaak wordt dit sociale innovatief ‘verworpen’ op basis van de gestelde platitudes, er worden dan veronderstellingen geopperd die niet stroken met de intrinsieke waarde van de theorie. Op deze manier kan de waarde niet correct ingeschat worden, noch de impact op hedendaagse problemen. In zekere zin is dit een vorm van ‘blindzien’, het oordeel is dan volledig conform aan het denkkader met haar typische problemen waartoe de attractor nu net een oplossing wil bieden. Op deze manier wordt het herstel in de eerste plaats een mentale kwestie, een kwestie van loslaten, overstijgen en integreren. In het andere geval lopen we het risico om verschillende denkkaders te blijven verwarren, dit is onherroepelijk gedoemd om te mislukken zoals proefondervindelijke testing herhaaldelijk heeft aangetoond. Finaal hebben we een ‘oefenng baart kunst’ methode nodig, iets dat pas kan lukken in een sfeer van milde overreding.

Neveneffecten

Het Reverse Debt System is geen alleenstaand feit, het werkt wel als een ‘eye opener’ of katalysator met tal van neveneffecten in het kielzog. In de moderne systeemtheorie zijn dergelijke ‘attractors’ een gekend begrip,  dit staat beter gekend als  ‘vlindereffecten’. Dit wil zeggen dat een minieme fluctuatie of wijziging een systeem dermate kan ‘opblazen’ waardoor het niet meer kan terugkeren naar z’n oude toestand, het systeem wordt dan op een ander evolutionair spoor gebracht waardoor – in dit geval – ook een andere manier van denken noodzakelijk wordt. In het beste geval bevordert een dergelijke ingreep het algemene welzijn, gepaard gaande met een ethische upgrade van het totale systeem. Deze ethische upgrade heeft een directe impact op beproefde overtuigingen en handelswijzen, jammer genoeg leidt dit maar al te vaak tot heel wat verzet om op zich niet onbegrijpelijke redenen. Doorgaans blijkt pas achteraf dat dit verzet totaal onnodig was, in een overkoepelende waarheid komen immers alle partijen tot verzoening, zowel vriend als vijand. Althans, in theorie, finaal is en blijft dit een kwestie van menselijke keuzes.

Creatieve destructie

Sociale innovaties impliceren nu eenmaal ‘creatieve destructie‘, het is alsof een wereldbeeld aan diggelen wordt geslagen om er een nieuw in de plaats te stellen zonder dat hierover – in de beginfase – een goed begrip bestaat. Dit kan leiden tot een gevoel van onzekerheid en gemis aan houvast waardoor een waaier van protest het inhoudelijke debat ondermijnt, het spreekwoordelijke zaadje kan hierdoor niet verder groeien.  Het correct en genuanceerd inlichten van de bevolking is dan ook een bijzonder aandachtspunt, sociale spelers zoals media, onderwijs, vakbond, arbeidsbemiddelaars, mensenrechtenorganisaties … spelen hierin een belangrijke rol. In het andere geval lopen we het risico dat een averechts effect ontstaat, dit zou niet minder chaos en turbulentie betekenen maar nu net meer, dit als een domper op de geambieerde feestvreugde. Transformationeel leiderschap is dan ook aan de orde om een dergelijk proces in goede banen te leiden, gezien de magnitude is het vooral een politieke verantwoordelijkheid om hierin het voortouw te nemen. Met het Reverse Debt System geven we de gelegenheid om de theorie in praktijk om te zetten, derhalve is dit werkdocument niet enkel een woordenspel maar uitnodigend tot dialoog, onderzoek en co-creatieve daadkracht.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s