Niets is oneindig, basisinkomen

Het basisinkomen is een ‘hot item’ dat nogal vaak leidt tot vreemde debatten, het verstoort ons traditionele denken waardoor courante geplogenheden onder druk komen te staan. De moeilijkheidsfactor wordt bepaald door verschillende denkkaders met elkaar te mengen, het is dan ook raadzaam om deze goed te onderscheiden om niet verstrikt te raken in ‘non-dialoog’. Het basisinkomen zegt veel meer dan wat op eerste zicht misschien gedacht kan worden, het is een idee dat werkt als een goedaardig virus binnen een zieke economie en dito samenleving. In dit werkdocument doen we een poging om dit duidelijker te stellen, het economische systeem is modulair opgebouwd en dient dan ook zo bekeken te worden.

Bestendige opdracht

Aan de bron is het basisinkomen een idee dat zich beroept op de neutraliteit van geld, dit economische beginsel stelt dat er a priori geen oorzakelijk verband is tussen de geld- en goederenstromen. Het basisinkomen kan eenvoudig begrepen worden als een ‘bestendige opdracht’, net zoals we periodieke betalingen doen in het alledaagse leven. Het fundamentele verschil is dat deze betalingen verricht worden door ‘niets’ en dat alsof een onzichtbare schenker ons genegen is. In een electronisch geldsysteem kan het basisinkomen makkelijk geregeld worden middels een computerscript, elke economische agent krijgt maandelijks een bedrag op de rekening ‘basisinkomen’ met als tegenpost ‘eigen vermogen’. Dit script blijft doorlopen zolang de individuele agent leeft, het is de eenvoud zelve.

Financiering

In veel debatten wordt de vraag gesteld of het basisinkomen financierbaar is, door de herinnering aan de neutraliteit van geld zijn dergelijke debatten principieel een maat voor niets. Op dit punt krijgen we al een impressie van wat het verwisselen van denkkaders tot gevolgen heeft, op zich kan de financiering geen probleem zijn maar toch wordt hier een probleem van gemaakt. Dit lijkt paradoxaal, in werkelijkheid is het echter zeer eenvoudig te begrijpen wanneer we aandacht hebben voor deze ‘mismatch’, tegelijkertijd is dit een vingerwijzing naar het dogmatische karakter van onze hedendaagse economie. Immers, in wezen kan er in een economie nooit schaarste aan geld zijn maar toch worden tal van maatregelen op basis van deze gedachte getroffen, het stemt alvast tot diepgaander reflectie.

Traditionele economie

Economie handelt uiteraard niet alleen om geld maar ook om de productie van waarden (ic goederen) opdat we een leven in welzijn kunnen genieten, als echter monetaire winst de primaire doelstelling wordt dan implementeren we een logica die anders is dan de traditionele markt. Ook dat heeft gevolgen voor onze manier van denken en handelen, de traditionele markt wordt hierdoor vaak de speelbal van de louter speculatieve markt. Het basisinkomen werkt ook hier neutraliserend maar dan dienen we het idee iets ruimer te zien, hetzelfde principe kan immers ook toegepast worden voor ondernemingen of overheden. Er stelt zich nu de bizarre vraag die voor velen misschien absurd zal lijken maar dat geenszins is. Namelijk, waarom zou iemand tijd willen steken in ‘wilde speculatie’ wanneer dat geld ook gewoon op de rekening kan gestort worden? Los van het antwoord, we kunnen nu ons beeld differentiëren, de bedragen zijn fictief maar de methode blijft hetzelfde.

Overkill

De neutraliteit vertelt ons dus dat er geen oorzakelijk verband is tussen de goederen en geldstromen, dit wil finaal zeggen dat we iedereen miljonair kunnen maken en – zolang de voorraad strekt – ongebreideld goederen kunnen kopen. Dit is natuurlijk een absurde gedachte maar in werkelijkheid wil het heel iets anders zeggen, het verwijst naar onze liquiditeitsvoorkeur die in grote mate bepaald wordt door onzekerheid. Zo eenvoudig mogelijk, bij schaarste aan geld zullen we trachten onze toekomst veilig te stellen, het spreekwoordelijke ‘appeltje voor de dorst’. Het is zoals Schopenhauer hierover opmerkte; “geld is als zeewater, je krijgt er steeds meer dorst van”. Anders gezegd, het idee ‘schaarste aan geld’ laat een dynamiek ontstaan waarbij monetaire winst een streefdoel wordt, hiermee voorbijgaand aan de neutraliteit van geld die de aanname ‘schaarste aan geld’ doorprikt als economisch onwaar. Het basisinkomen is derhalve veel meer dan het nogal simplistisch geld bijdrukken, het speelt rechtstreeks in op een dogma dat angst en onzekerheid induceert maar geen economische rechtsgeldigheid kent. Tengevolge hiervan zouden we er verkeerd aan doen om het ‘bijdrukken van geld’ te vertalen binnen het dogmatische denkkader, het is daarentegen nu net een middel om dit dogma te doorzien en doorbreken.

Sociale innovatie

Het basisinkomen is dus echt niet zomaar wat, het kan begrepen worden als een vlindereffect waarover de chaostheoretici gewag maken. Dit wil zeggen dat het idee een transformerende werking heeft en heel onze samenleving in een andere richting kan stuwen. In een maatschappij die al jaren gebukt gaat onder een loodzware economische crisis komt het basisinkomen dan ook als een ‘verkwikkende verfrissing’, het laat toe om fluweelzacht het herstel in te leiden. Als idee laat het ons nadenken over het dogma waarin we verankerd zitten maar het blijft niet enkel bij een idee, het is technisch perfect uitvoerbaar en dat vanaf ‘morgen’. Want uiteindelijk is het niet meer dan dat, een kwestie van (politieke) daadkracht om ons te verlossen van achterhaalde denkbeelden die soms het vermoeden wekken dat we nog in de Middeleeuwen leven. En neen, we weten dat Rome niet op een dag gebouwd is maar het is nog heel wat anders als niet eens de eerste steen gelegd wordt. Het is als zeggen dat het welzijn van mensen er helemaal niet toe doet en de economische crisis een hobby waar je handig je brood mee kan verdienen, perfect vergelijkbaar met een bezigheidstherapie die ons dan wel bezig houdt maar de therapie slaat niet aan.

Transformatie

Op basis van voorafgaand onderzoek kunnen we alvast een soort van ‘kompas’ aanbieden, dit is een schets waarin een transformatieplan weerspiegeld wordt. Dit kompas laat toe een andere ‘mindset’ aan te nemen opdat de violen op elkaar afgestemd kunnen worden. Onderliggend kunnen we beroepen op een gigantisch aanbod aan werkelijk prachtig studiemateriaal dat ons heeft geholpen bij het onderzoek. Anders gezegd, het ontbreekt niet aan verklaringen, noch aan oplossingen. Waar het wel aan ontbreekt is de valorisatie van reeds beschikbare kennis en inzichten, in het andere geval komen we tot de absurde situatie dat verklaringen en oplossingen beschikbaar zijn maar ze worden simpelweg niet toegepast. Het kompas komt in verschillende versies, we kunnen het uitvouwen en detail invoegen maar het toont ons steeds een weg van heden naar toekomst.

Non-dialoog

Een hiermee komen we terug op het verwisselen van denkkaders, onze economie kent een modulaire opbouw waarin elke module haar eigen interpretatieregels en strategieën kent. Elk debat loopt het risico om hierin verstrikt te raken waardoor ‘non-dialoog’ kan ontstaan, dit wil zeggen dat deze denkkaders continu gemengd worden en nog slechts een chaotische brij van meningen rest zonder samenhang, noch doorbraak. Deze ‘non-dialoog’ wordt des te erger wanneer nieuwe elementen hieraan toegevoegd worden, er is dan niet enkel de verwarring tussen bestaande denkkaders maar ook met het nieuwe. Het nieuwe denkkader is echter onvergelijkbaar anders waardoor een ongezond spanningsveld kan ontstaan, de paradox wil dat hiermee nu net een vlotte doorgang van de sociale innovatie wordt tegengewerkt. Aandacht en ontvankelijkheid zijn dan ook primaire voorwaarden tot succes, niet iets dat je even gelezen moet hebben om dan te denken dat de klus geklaard is, zo werkt het jammer genoeg niet.

Trein der traagheid

Merk vooral op, het basisinkomen is geen alleenstaand idee maar komt met simultaan met andere attractors die het economische herstelproces drastisch kunnen versnellen, dit in volledige tegenstelling met de nogal oppervlakkige stelling dat alles ‘eeuwen’ zal duren. Het is als zeggen dat de trein met verschroeiende snelheid naar de afgrond rijdt, ook weten wat de alternatieven zijn om het tij te keren en er dan plots een ‘trein der traagheid’ van maken. Al wie nog begiftigd is met gezond verstand weet dat zoiets kan leiden tot doemscenario’s die we liever niet horen maar wel cultiveren door ons te verschuilen achter wijsheidspreukjes waarvan de ware betekenis ons al lang ontgaan is. Kortom, het financieren van het basisinkomen is geen probleem, de weerbarstigheid van evolutionair achterhaalde denkbeelden is het probleem. Het is perfect zoals Einstein ons trachtte te zeggen, de mensheid krijgt haar problemen niet opgelost binnen hetzelfde denken dan waarin ze veroorzaakt worden, punt.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s